Lichtenberger® Methode

Hoe kan een zanger meer moeiteloos zingen zonder stemschade?

Je ontwikkelt jouw vermogen om je zang en klank met al je zintuigen waar te nemen. Zodoende ben je niet bezig met een muzikale prestatie maar veel meer met een sensorische waarneming, waardoor je ook minder druk of spanning ervaart. De werkwijze kenmerkt zich door speelse vragen, stimuli en oefeningen. Je klank wordt moeiteloos en rijk aan boventonen. En als je zo de aandachtige waarneming verfijnt en volgt, blijken er natuurlijke zelfregulerende en -ordende krachten in je lichaam te kunnen werken. In jouw vocale voordeel!

De Lichtenberger® Methode is een toegepaste stempedagogiek op basis van wetenschappelijk onderzoek naar de ergonomische werking van de stem. Pedagoog en leerling werken in dialoog. Onderzoekende open vragen aan de leerling en specifieke stimulaties zijn karakteristiek voor de Lichtenberger® stempedagogiek. Ontwikkeling van zintuiglijke waarneming bevordert motorische ontspanning. Motorische rust bevordert andersom de zintuiglijk wakker-zijn. Ook stemproblemen, zoals heesheid, spanning of stemuitval e.d. kunnen verminderen of oplossen.

Voor meer informatie en achtergronden:
lees op de website van het Lichtenberger Institut!
Voor bijzondere films en links:
Het geheim van de 8000 Hz frequentie in de gezongen klank.
Er is sinds 2019 ook een professioneel netwerk van gecertificeerde Nederlandse Lichtenberger docenten.

Over Vibrato

Voor het NVZ-Bulletin juni 2019 schreef ik een korte stuk in de rubriek Vocal Quest, waarin zangtechnische vragen worden gesteld en beantwoord vanuit verschillende methodes en benaderingen.
De vraag van deze editie was: Wat is vibrato en is het onderdeel van gezond zingen?

Het vibrato kent vele vormen en hoedanigheden. Wobbels en tremolo’s. Langzaam en snel. Gelokaliseerd in specifieke zones van het lichaam of meer als een geïntegreerd verschijnsel in de gehele klank. In de ene muzikale stijl is het een ‘must’, in de andere juist taboe. Er wordt motorisch (=musculair) gemanipuleerd om vibrato te versterken, veranderen óf te vermijden.

In de Lichtenberger stempedagogiek wordt de gestalte van het vibrato beschouwd als een klankparameter waaraan de mate van vrijwilligheid en zelforganisatie van de stemklank afgelezen kan worden. In onderzoek dat ten grondslag ligt aan de Lichtenberger Methode is vibrato gevonden als een ‘natuurlijk’ klankfenomeen van een stemklank die in hoge mate zelfgeordend is en in balans. Het ‘natuurlijke’ vibrato is een lichaamseigen pulsatie in de klank van zo’n 5-7 Herz, die de gezongen stemklank als het ware doordesemt. Het is een fijne pulsatie in geluidssterkte (amplitude) en vaak ook toonhoogte (frequentie). Dit subtiele vibrato geeft energie en versterkt de waarneming van vocalen en toonhoogte.

De Methode Lichtenberg is een functionele stempedagogiek die zich heeft ontwikkeld vanuit het ergonomisch onderzoek naar een gezond stemgebruik voor zangers. Anatomie en fysiologie van de stemfunctie staan centraal. De kern van de benadering bestaat uit het ten volle benutten van de mogelijkheden tot zelfregulatie of synergie van de stemfunctie. In de pedagogiek worden de natuurlijke potenties van zelforganisatie in klank en lichaam wakker gemaakt en verfijnd. Zodoende wordt een gezongen klank minder het product van wils-gestuurde handelingen (=motoriek), maar meer het resultaat van een innerlijke zintuiglijke waarneming (=sensoriek). In het Lichtenberger Klankmodel worden vier klankparameters gehanteerd, waarmee fysiologisch gezond stemgebruik kan worden omschreven, die hiërarchisch geordend zijn en in een complexe verhouding tot elkaar staan:

Lichtenberger Klankmodel
1. toonhoogte
2. vocalen (=klinkerformanten) en consonanten
3. vibrato
4. brilliance (= zangersformanten: 3000, 5000 en 8000 Hz)
uit Lichtenberger Dokumentionen, band 1, Rohmert/Landzettel, 2016

Vibrato én brilliance zijn in dit model klankparameters van een hogere ordening. Zij ontstaan in hun verfijnde vorm als het foneren fysiologisch gezien in een hogere graad van zelforganisatie komen. Bovendien versterken ze elkaar: pulserende zangersformanten geven de stemklank een grote levendigheid en draagkracht.
Waarom het ‘natuurlijk’ vibrato zo ongeveer de frequentie van 5-7 Herz heeft, is volgens mij nog niet wetenschappelijk duidelijk. Het lichaam kent vele innerlijke ritmes en bewegingen, zoals hartslag en adem, en ook pulsaties in lymfesysteem, voedselverwerking tot minuscule bewegingen op celniveau. Ook zijn er diverse lichaamsdelen die eigen-frequenties hebben, die mogelijk bijdragen aan het vibrato (zie Fischer & Hartlieb, 1984). Mogelijkerwijs reageren deze fysiologische ritmes, eigen-frequenties en de klanktrillingen op elkaar en integreren in de stemklank tot het ‘natuurlijke’ vibrato. Non-vibrato is dus altijd een onderdrukking van het bovengenoemde lichaamseigen klankfenomeen. Het produceren van vibrato door musculaire manipulatie van bijvoorbeeld tong, strottenhoofd, hals of middenrif, leidt tot een vibrato dat fysiek geïsoleerd is en meer nadrukkelijk wordt waargenomen.

Hoe kun je werken aan een ‘natuurlijk’ vibrato? In een vragende en onderzoekende pedagogiek kun je de innerlijke klank- en lichaamswaarneming van een zanger vergroten en verfijnen. Voor leerlingen met een nadrukkelijk musculair vibrato kan het onderzoeken van de akoestische vorm een optie zijn. Vragen zouden kunnen zijn: Kan je vibrato ook plaatsvinden vanuit je neusholtes? Of bepaald door je trommelvliezen? Of in je gehoorgangen? Voor leerlingen zonder vibrato is het onderzoeken van de bewegelijkheid en levendigheid in de klank een optie: Hoe klinkt je stemklank als je zingt met de herinnering aan het ritmische zuigen/sabbelen van een baby (zuigreflex) (bron: Lichtenberger Instituut)? Hoe klinkt je stem als je je handen ritmisch van en naar je oren (of naar je mond) beweegt? En hoe zingt het als je alleen nog je die beweging van die handen herinnert?

Het ‘natuurlijke’ vibrato is een kostbaar middel tot expressie van binnenuit. Beelden, woorden, emoties en melodie e.d. beïnvloeden ieders fysiologie (bijv. hartslag, adem, tonus in bindweefsels en spieren). Het vibrato reageert op die fysiologische veranderingen in lichaam en klank (bron: Martin Landzettel). Zo kan vibrato een uiting zijn van onze muzische en artistieke persoonlijkheid.